Facebook Bağımlılığı

Validity and Reliability of the Turkish Version of the Bergen Facebook Addiction Scale

Uzm. Psk. Zeynep ÜLKE

Objective: The objective of this study was to adapt the “Bergen Facebook Addiction Scale (BFAS)” developed by Adreassen et al (1) into Turkish, and to evaluate the reliability and validity of the Turkish version of the Bergen Facebook Addiction (BFAS) by administering the scale among university students.

Method: The study was conducted in 2015 at Uskudar University and Yeditepe University (Istanbul-Turkey) with a total of 300 students from different majors and age groups. The draft scale was finalized after being translated and corrected by experts in the relevant fields. To determine the validity of the scale; factor analysis was performed and the results revealed that, of the 6 items reflecting the six core elements. It was detected that all items were distinctive with respect to relationship of each item with its related factor. Reliability level was determined by test – retest and internal consistency analysis. In addition, to test the criterion dependence validity of the scale, the correlation between the data gathered from Bergen Facebook Addiction Scale was analyzed respectively with data collected from the Smart Phone Addiction Scale, Facebook Use Variance and Facebook Addiction Self-evaluation.

Results: The internal consistency coefficient was calculated using the Cronbach Alpha formula and gave a result of crα= .89. The 3-week test-retest validity Cronbach alpha was .76 for the six-item BFAS. The factor analysis and test-retest results confirmed the reliability and validity of the 6-item scale.

Conclusion: Bergen Facebook Addiction Scale is able to measure reliably, and the scale is a valid and reliable tool to be employed in a clinical environment to predict addiction levels of individuals regarding Facebook use in the Turkish society as well.

Key words:  Addiction, Facebook, Facebook use disorder, Reliability, Validity

 

 

 

 

 

Bergen Facebook Kullanım Bozukluğu Ölçeğinin Türkçe Geçerlik ve Güvenirlik Çalışması

Amaç: Bu çalışmanın amacı, bireylerin Facebook kullanım bozukluğu düzeylerini ölçmeye yönelik Andreassen ve arkadaşları (2012) tarafından geliştirilen “Bergen Facebook Kullanım Bozukluğu Ölçeği”nin Türkçeye uyarlanması ve ölçeğin üniversite öğrencilerine uygulanarak geçerlik ve güvenirliğinin sağlanması.

Yöntem: Araştırmanın çalışma grubunu Üsküdar Üniversitesi’nde ve Yeditepe Üniversitesi’nde çeşitli bölümlerde okuyan ve farklı yaş gruplarından oluşan toplam 300 öğrenci oluşturmaktadır. Taslak ölçeğin son hali, ölçeğin maddelerini çeviren alan ve dil uzmanlarının görüşleri doğrultusunda düzeltilerek şekillendirilmiştir. Ölçeğin geçerliğini belirlemek üzere; faktör analizi yapılmış ve analiz sonucunda 6 maddeden oluşan ölçeğin, 6 faktörden oluştuğu belirlenmiştir. Her bir maddenin ait olduğu faktörle olan ilişkisine göre tüm maddelerin ayırt edici olduğu belirlenmiştir. Ölçeğin güvenirliğini belirlemek için ise test-tekrar test uygulanmış ve iç tutarlılık düzeyi hesaplanmıştır. Ayrıca, ölçeğin ölçüt bağımlı geçerliğinin sınanması amacıyla Bergen Facebook Kullanım Bozukluğu Ölçeğinden alınan puanlar ile aynı örneklemde Akıllı Telefon Bağımlılığı Ölçeğinden alınan puanlar, Facebook Kullanım Değişkenleri puanları ve Facebook Bağımlılığı Öz Değerlendirme puanları arasındaki ilişki incelenmiştir.

 

Bulgular: Ölçeğin iç tutarlılık katsayıları Cronbach Alpha güvenirlik formülü kullanılarak hesaplanmıştır (crα= .89). 3 haftalık test-tekrar test geçerlik sonuçları 6 maddelik BFKBÖ için Cronbach alpha .76 olarak saptanmıştır. Faktör analizi ve test-tekrar test sonuçları 6-maddelik ölçeğin geçerlik ve güvenirlik sonuçlarını doğrulamıştır.

Sonuç: Bergen Facebook Kullanım Bozukluğu Ölçeği’nin güvenilir ölçümler yapabildiği ve Türk kültüründe de bireylerin Facebook’a ilişkin kullanım bozukluğu düzeylerini yordamak üzere klinik alanda kullanılabilecek geçerli ve güvenilir bir araç olduğu sonucuna varılmıştır.

 

Anahtar Kelimeler:  Bağımlılık, Facebook, Geçerlik, Güvenirlik, Kullanım Bozukluğu

 

 

 

BERGEN FACEBOOK KULLANIM BOZUKLUĞU ÖLÇEĞİNİN TÜRKÇE GEÇERLİK VE GÜVENİRLİK ÇALIŞMASI

Bağımlılık kişinin yaşamını oldukça kısıtlamasına rağmen sürekli ve ısrarcı bir biçimde keyif verici bir maddeyi (sigara, esrar, eroin, ilaçlar vb.) kullanma ya da keyif verici bir davranışı (kumar vb.) aşırı ve kontrol edilemez miktarda sürdürme halidir (2). Son yirmi yılda, madde bağımlılığı dışındaki davranışsal bağımlılıklar da araştırmacıların ilgisini çekmiş ve çok sayıda çalışma yapılmıştır. Yapılan araştırmalar davranışsal bağımlılığın madde bağımlılığına birçok alanda (doğal süreç, fenomenoloji, tolerans, ek tanı, genetik katkı ve tedaviye cevap veriş şekli, vd.) benzerlikler gösterdiğini kanıtlamıştır (3). DSM’in son sürümü olan Diagnostic and Statistical Manual, 5th Edition (DSM-5)’de daha önceden  kabul edilmiş “Madde İstismarı ve Bağımlılığı” kavramı genişletilerek “Madde Kullanımı ve Bağımlılık Bozuklukları” (Substance Use and Addictive Disorders) şeklinde değiştirilmiştir. Bu değişiklik ile DSM’de ilk defa bağımlılık sendromlarının sadece madde bağımlılığı değil, “davranışsal” da olabilecekleri resmi olarak benimsenmiştir. Davranışsal bağımlılıklar bilgisayar oyunu bağımlılığı (4), internet bağımlılığı (5), alışveriş bağımlılığı (6),  işkoliklik (7) ve Facebook bağımlılığı (1) olarak tanımlanabilirler.

 

Dürtü ile tekrarlanan davranışlar ve bu davranışların bireyde rahatlatıcı hatta uyuşturucu etki yaratması, bu tekrarlanan davranışların bağımlılık olarak tanımlanmasına sebep olmaktadır. Madde kullanımı dışındaki bağımlılıkların tanımlanması ve sınıflandırılmasında henüz tam bir anlaşmaya varılamamış olmakla birlikte birçok araştırmacı davranışsal bozuklukların da bağımlılık olarak tanımlanması gerektiği görüşündedirler. Madde dışı bağımlılıkta, örnek olarak internet bağımlılığı tanısının konulabilmesi için dört ana faktör önerilmiştir:                1) geçirilen zamanı takip etmeden ve temel ihtiyaçları karşılamadan aşırı internet kullanılması; 2) kullanım kesildiğinde ve ulaşılamadığında hissedilen yoksunluk hissi; 3) tolerans, alınan hazzın elde edilebilmesi için gittikçe artan miktarda kullanma isteği; 4) ortaya çıkan olumsuz davranışlar, örnek olarak, tartışmalar, yalan söyleme, sosyal, kişisel ve mesleki etkinliklerde karşılaşılan zorluklar (8). Bireylerin ev veya yurt gibi özel mekânlardan internete ve dolayısıyla sosyal ağlara bağlanmaları ve de veri toplamak amacıyla verilen anketlere verdikleri cevapların içtenliğinin belirlenmesindeki zorluklar, internet bağımlılığının doğru ölçülmesini olumsuz etkilemektedir (8).

 

Bilgi ve iletişim teknolojisindeki gelişmeler sonucunda internet günlük yaşantının ayrılmaz bir parçası haline gelmiştir. İnternet kullanımının artmasına bağlı olarak sosyal medya araçlarının kullanımının da arttığı gözlemlenmiştir (9). İnternet ortamında da yaygın olarak bireyler kendi ülkelerinin yanı sıra dünyanın her yerinden farklı kültürden kişiler ile sosyal iletişim kurabilmektedirler. Bireylerin kendilerini sanal ortamda rahatlıkla ifade edebildiği ve değişik bireylerle sosyal iletişim kurabildiği ortamlar “sosyal ağ” adı altında toplanmaktadır. Sosyal ağların kullanımının bireyler, özellikle de üniversite öğrencilerinin arasında artması çeşitli araştırmaların yapılmasının gerekliliğini arttırmıştır. En yaygın olarak kullanılan sosyal ağlar MySpace (2003), Facebook (2004), Flickr (2004),  Tumblr (2007), Twitter (2008), Instagram (2010) olarak belirlenmiştir. Tektaş’ın (2014) sosyal ağlar ile derlediği bazı bilgiler şöyle sıralanabilir:

  • Dünya üzerinde her üç kişiden ikisi sosyal ağları ziyaret etmektedir.
  • Her gün Facebook üzerinde 8 milyar dakika geçirilmekte ve 285 milyon adet içerik paylaşılmaktadır.
  • 350 milyon aktif kullanıcısı ile Facebook bir ülke olsaydı Çin ve Hindistan’dan sonra dünyanın en kalabalık 3. ülkesi olurdu.
  • 41 milyondan fazla kullanıcıyla Türkiye Facebook’ta en aktif 3. ülkedir
  • Türkiye, Avrupa’nın internette en çok zaman geçiren ülkesi durumundadır.

İnternet bağımlılığı ile Facebook bağımlılığı arasında pozitif ilişki olduğu yapılan araştırmalarda çıkan sonuçlardır (10). Facebook’un Türkiye’de gittikçe artan yoğunlukta kullanılması Facebook kullanımının bağımlılık düzeyinde olup olmadığının araştırılması gerekliliğini doğurmuştur. Ocak 2015 tarihi itibari ile Facebook kullanıcı sayısı dünyada 1.350.000.000 olarak belirlenmiştir (11). Ülkemiz istatistiklerine de bu artış yansımaktadır ve Facebook, kendisine yetecek kadar bilgisayar ve akıllı telefon kullanabilen hemen her yaştan bireyin ilgi alanına girmiştir. Facebook diğer sosyal ağlardan farklı olarak kişilerin birbirleri ile kolay ve sürekli iletişim halinde olmalarını sağlamakta başarılıdır (12). Bu süreklilik bazı bireylerde davranışsal bağımlılığa dönüşmekte ve yaşantılarını olumsuz yönde etkilemektedir (13). Facebook’un değişik yaş grupları ve özellikle üniversite öğrencileri arasındaki yoğun kullanımı, bu kullanımın bağımlılık düzeyinde olup olmadığını ölçecek bir ölçek ihtiyacını gündeme getirmiştir. Ancak, Facebook kullanımının bozukluğa dönüşmesi olasılığı üzerinde çok az çalışma yapılmıştır (14).

Facebook kullanım bozukluğunun artış göstermesine bağlı olarak araştırmacılar bu olası bozukluğu ölçebilmek için değişik yaklaşımlar geliştirmişlerdir (15, 16, 17).

 

Araştırmacılar kendi ölçeklerini geliştirmiş veya Internet kullanım bozukluğu için geliştirilmiş olan ölçekleri Facebook kullanım bozukluğuna uyarlamışlardır (18).

Yapılan araştırmalar, Facebook kullanımının hazının ve başlıca kullanım nedenlerinin arkadaşlıkları sürdürme, zaman geçirme, eğlence ve arkadaş edinme olduğunu göstermiştir.  Facebook kullanım bozukluğu ve alınan haz ve kullanım nedenleri arasındaki ilişkiyi araştıran fazla çalışma yapılmış olmamakla beraber, yukarıda bahsedilen güdüler alışkanlığa, aşırılığa veya olumsuz duygulardan kaçış için kullanıma dönüşebilmektedir.

Yalnızlık, endişe veya depresyon gibi psikososyal sorunları olan bireyler sosyal destek almak veya vakit geçirmek için Facebook’u kullanma eğiliminde olmaktadırlar. Facebook kullanımı ile sağlanan duygu durum düzelmesi kişilerin daha fazla Facebook kullanmasına sebep olmaktadır (19).

Facebook kullanım bozukluğunu etkin olarak değerlendirecek ölçeklerin tutarlılık ile ölçememesi nedeniyle, konu ile ilgili kesin çıkarımlar yapılmasında zorlanılmaktadır. Bu nedenle araştırmacıların Facebook kullanım bozukluğunu etkin olarak değerlendirebilecek bir ölçek üzerinde yoğunlaşmaları gerekmektedir.

Andreassen ve arkadaşları tarafından 2012 yılında klinik ortamlarda kullanılmak ve bireylerin Facebook kullanımlarının bağımlılık düzeyinde olup olmadığını belirlemek amacı ile Bergen Facebook Addiction Scale (BFAS) – Bergen Facebook Kullanım Bozukluğu Ölçeği, bağımlılığın altı temel öğesi göz önünde bulundurularak geliştirilmiştir: 1) belirginlik- aktivitenin düşünce ve davranışlara egemen olması; 2) duygu durum düzenlemesi- aktivitenin duygu durumu üzerindeki etkisi; 3) tolerans- daha önceki etkiye ulaşabilmek için artan miktarlarda aktiviteye gerek duyulması; 4) yoksunluk- aktivitenin azalması veya kesilmesi durumda huzursuzluk duyulması; 5) çatışma- aktivitenin yoğunluğu yüzünden okul/iş ve ailevi ilişkilerde sorunlar yaşanması; ve 6)  nüksetme- kaçınma ve kontrollü davranıştan sonra aktivitenin uygulanmasında tekrar aynı düzene dönülmesi (1).

 

Türkiye’de Facebook kullanıcı sayısı ve süresinin gittikçe arttığının gözlemlenmesi üzerine, bu çalışmada bireylerin Facebook kullanım bozukluğu düzeylerini ölçmeye yönelik Andreassen ve arkadaşları (1) tarafından geliştirilen BFAS’ın Türkçeye uyarlanması,  ölçeğin üniversite öğrencilerine uygulanarak geçerlik ve güvenirliğinin sağlanması ve ölçeğin Türkiye’de klinik ortamlarda Facebook bağımlılığı tanısı konulmasına yardımcı olması amaçlanmıştır.

 

 

YÖNTEM

Bu araştırma bir ölçek geçerlik-güvenirlik çalışmasıdır. Araştırmayla Türk üniversite öğrencilerinin Facebook kullanım bozukluğu düzeylerini ölçen testin Bergen Facebook Kullanım Bozukluğu Ölçeği (BFAS) Türkçe geçerlik-güvenirlik çalışmasının yapılması amaçlanmıştır.

ARAŞTIRMANIN ETİK YÖNÜ

BFAS  (Bergen Facebook Addiction Scale) yani Bergen Facebook Kullanım Bozukluğu Ölçeği’nin (BFKBÖ) Türkçe uyarlaması ve geçerlik güvenirliğinin yapılması için ölçeği geliştiren Andreassen ile Ekim 2014 tarihinde e-posta ile iletişime geçilmiş olunup izin alınmıştır. Üsküdar Üniversitesi Etik Kurulunun 09.02.2015 tarih ve 410 sayılı onay belgesi ile etik kurul onayının alınmasıyla çalışmaya başlanılmıştır. Aynı şekilde araştırmaya çeşitlilik kazandırmak amacı ile Yeditepe Üniversitesi’nden de Nisan 2015 tarih ve 2437 sayılı izin alınarak ölçeklerin Yeditepe Üniversitesi öğrencilerine da uygulanması sağlanmıştır.

 ÇEVİRİ

Bergen Facebook Kullanım Bozukluğu Ölçeğinin Türkçe uyarlanmasını yapmak adına çeviri- geri çeviri yöntemi kullanılmıştır. BFAS İngilizce orijinalinden ikinci anadili İngilizce olan bir psikolog tarafından Türkçeye çevrilmiştir. Bu işlemden sonra İngilizce Dil Eğitimi ve İngilizce Çeviri Bilim Bölümü öğretim görevlilerinden iki uzmandan Türkçe çevirisine dair görüşleri alınmış ve ana dili İngilizce olan bir dil uzmanı tarafından tekrar Türkçeden İngilizceye çevrilip orijinali ile kıyaslanmıştır. Ölçeğin son hali NPIstanbul Hastanesi’nin bağımlılık birimi bünyesinde çalışan dört psikiyatrist ve dört psikolog tarafından revize edilerek, basılmasına ve katılımcılara uygulanmasına karar verilmiştir.

KATILIMCILAR

Yaş değişkeni 4 kategoriden oluşmaktadır ve katılımcıların %49,7’si (N=149) 17-21 yaş aralığında, %33,7’si (N=101) 22-25 yaş aralığında, %7’si (N=21) 26-29 yaş aralığında, %9,7’si (N=29) 30 yaş ve üzerindekilerdir. Katılımcıların %52,3’ünü (N=143) kadınlar, %47,7’sini (N=143) erkekler oluşturmaktadır.

Katılımcıların %38’i (N=114) Üsküdar Üniversitesi, %62’si (N=186) Yeditepe Üniversitesi öğrencileridir ve bunların %13’ü (N=39) Müzik, %10,7’si (N=32) Hemşirelik, %6’sı (N=18) Ergoterapi, %8,7’si (N=26) Psikoloji, %61,7’si (N=185) Güzel Sanatlar bölümü öğrencileridir.

Katılımcıların %63,7’si (N=191) ilişkisi olmayan bekârlar, %33,3’ü (N=100) düzenli ilişkisi olan bekârlar, %3’ü (N=9) de evlilerden oluşmaktayken, katılımcıların %84,7’si (N=254) sadece öğrenci olduğunu, %8’i (N=24) yarı zamanlı olarak çalıştığını, %7,3’ü (N=22) ise tam zamanlı olarak çalıştığını bildirmiştir.

ARAÇLAR

 

Bilgilendirilmiş Gönüllü Onam Formu

Katılımcıların bu araştırmanın konusu hakkında bilgi edinmelerini amaçlayan “Bilgilendirilmiş onam formu”, çalışmanın konusunu ve amacını, çalışmaya katılmanın olası yararlarını, kişisel bilgilerin ve cevapların tamamen gizli kalacağını açıklamaktadır. Araştırmaya gönüllü olarak katılmayı kabul eden katılımcılara diğer ölçekler de verilmiştir.

 

 

Sosyodemografik Veri Formu

Katılımcılara yaş, cinsiyet, medeni durum, çalışma durumu, sigara kullanımı, uyku düzeni gibi soruların sorulduğu, araştırmacı tarafından hazırlanmış yapılandırılmış bir form verilmiştir.

 

Bergen Facebook Kullanım Bozukluğu Ölçeği (BFAS)

Bergen Facebook Addiction Scale (BFAS) Andreassen et al. (1) tarafından üniversite öğrencilerindeki Facebook kullanım bozukluğunu ölçme ve değerlendirme amacıyla geliştirilmiştir. Ölçek geliştirilirken bağımlılığın altı temel öğesi göz önünde bulundurulmuştur. Bunlar: 1) belirginlik, 2) duygu durum düzenlemesi, 3) tolerans, 4) yoksunluk, 5) çatışma ve 6)  nüksetmedir (1). Her bir öğe için üç soru hazırlanarak 5’li Likert formatta toplam 18 soru hazırlanmıştır. Likert ölçeğinde 1=çok nadiren, 5=oldukça sık olmak üzere 18-90 arası puan alınabilmektedir ve puanın yüksekliği Facebook kullanım bozukluğunun derecesinin yüksekliğini göstermektedir.

 

Araştırmacılar geliştirilen ölçeğin, klinik ortamlarda kullanılabileceğini ve oluşturulan formda yer alan 6 sorudan en az 4’ünden 3 ve üzeri puan alan veya tüm 6 sorudan 3 ve üzeri puan alan katılımcının bağımlı olarak değerlendirilebileceğini savunmuşlardır.

 

Akıllı Telefon Bağımlılığı Ölçeğinin Kısa Formu (ATBÖ-KF)

Akıllı Telefon Bağımlılığı Ölçeğinin Kısa Formu (ATBÖ-KF), ergenlerde akıllı telefon bağımlılığı riskini ölçmek için Kwon ve arkadaşları (2013) tarafından geliştirilmiştir. Ölçek 10 maddeden oluşmaktadır ve altılı Likert dereceleme ile değerlendirilmektedir. Ölçek maddeleri 1=kesinlikle katılmıyorum, 6=kesinlikle katılıyorum olacak şekilde puanlandırılmıştır.  Ölçek puanları 10-60 arasında değişmektedir. Testten elde edilen puan arttıkça bağımlılık için riskin arttığı değerlendirilmektedir.

 

Ölçeğin Türkçe uyarlama çalışmaları Noyan ve arkadaşları (20) tarafından yapılmıştır. Türkçe formunun Cronbach alfa güvenirlik katsayısı 0.867, iki hafta süreli test – tekrar test güvenirliği ile 0.926 olarak saptanmıştır.

 

 

 

VERİLERİN TOPLANMASI

37 kişilik pilot gruba uygulanan ölçeğin, araştırmada kullanılmaya uygun olduğu görülmüş ve Üsküdar Üniversitesi ve Yeditepe Üniversitesi öğrencilerinden gönüllülük ilkesi göz önünde bulundurularak örneklem oluşturulmuştur.

Katılımcılara önce Bilgilendirilmiş Gönüllü Olur Formu imzalatılmıştır, ardından Sosyodemografi formu, Bergen Facebook Kullanım Bozukluğu Ölçeği ve Akıllı Telefon Bağımlılık Ölçeğinin Kısa Formu dağıtılmıştır. Araştırma boyunca toplam 330 ölçek verilmiştir.

İlk ölçeklerin verilmesinden üç hafta sonra araştırmanın güvenirliğini sağlamak adına yapılan test-tekrar test uygulaması için, ilk katılımcılardan rastgele 34 tanesi seçilmiş ve onlara tekrar aynı ölçekler verilmiştir.

 

 

BULGULAR

Bu bölümde, araştırmadan elde edilen verilere uygulanan istatistiksel analizlere yer verilmiştir. İstatistik Analizler SPSS v. 21 (Statistical Package for Social Sciences) programı ile yapılmıştır. Bu bölümde ilk olarak, sosyodemografik özelliklere ve Facebook kullanımlarına göre frekans dağılımları ele alınmıştır. İkinci olarak ise ölçeğin geçerlik ve güvenirlik çalışmalarına yer verilmiştir. Üçüncü olarak ise son halini alan Bergen Facebook Kullanım Bozukluğu Ölçeğinden alınan puanların, demografik özelliklere göre t-testi ile yapılan karşılaştırmalarına ve Facebook kullanımlarına göre varyans analizi ile yapılan karşılaştırmalarına yer verilmiştir.

 

BETİMLEYİCİ BULGULAR

Sosyodemografik Özelliklere Göre Dağılım

Tablo 1’de araştırmanın katılımcılarının sosyodemografik özelliklerine göre dağılımları bulunmaktadır.

 

Tablo 1. Sosyodemografik Özelliklere Göre Frekans Dağılımları ve Yüzdelikleri

Değişken Değişken Kategorileri N=300

n

% BFKBÖ puan p
Yaş 17-21 149 49,7 24,4  
22-25 101 33,7 24,6 0,612
26-29 21 7,0    25  
30 ve üzeri 29 9,7    26,9  
Cinsiyet Kadın 157 52,3 24,7 0,943
Erkek 143 47,7 24,8  
Üniversite Üsküdar Üniversitesi 114 38,0 27,5 0,000
Yeditepe Üniversitesi 186 62,0 23,1  
Bölüm Müzik 39 13,0 29  
Hemşirelik 32 10,7 26,9  
Ergoterapi 18 6,0 29,3 0,000
Psikoloji 26 8,7 24,9  
Güzel Sanatlar 185 61,7    23  
Çalışma Durumu Öğrenci 254 84,7    24  
Yarı zamanlı iş 24 8,0 27,1 0,000
Tam zamanlı iş 22 7,3 31,5  

 

Facebook Kullanımına Göre Dağılım

Katılımcıların Facebook kullanımlarına göre frekans dağılımları Tablo 2’de verilmiştir.

Tablo 2. Facebook Kullanımına Göre Frekans Dağılımları ve Yüzdelikleri

Değişken Değişken Kategorileri N=300

n

% BFKBÖ puan p
Kaç yıldır Facebook hesabı var? 0-2 10 3,3 21,7 0,365
3-5 78 26,0 23,6  
6-8 186 62,0 25,3  
9 ve üzeri 26 8,7 25,3  
Facebook hesabına en çok nerede bakar? Yatakta 140 46,7 25  
Tuvalette 34 11,3 22,5 0,31
Aile ve arkadaşlarla yemekte 11 3,7 26,6  
Sınıfta 6 2,0 35  
Boş vakitlerinde 43 14,3 22,8  
Diğer 65 22 25,5  
Günde ortalama kaç kez Facebook hesabını kontrol eder? 10’dan az 195 65,0 22,1  
10-20 73 24,3 26,7 0,000
20-30 14 4,7 36,8  
30-40 9 3,0 33,1  
40’ın üzerinde 9 3,0 39,1  
Günde toplam olarak ortalama kaç saatini Facebook ile ilgilenerek geçirir? 1 saatten az 177 59,0 22,4  
1-2 saat 89 29,7 25,5 0,000
3-4 saat 24 8,0 32,4  
5 saat ve üzeri 10 3,3 41,7  
Kendini bir Facebook bağımlısı olarak görüyor mu? Değilim 207 69,0 21,7  
Fikrim yok 26 8,7 23,2 0,000
Belki 56 18,7 33,1  
Facebook bağımlısıyım 11 3,7 43,5  

 

BERGEN FACEBOOK KULLANIM BOZUKLUĞU ÖLÇEĞİ GEÇERLİK GÜVENİRLİK BULGULARI

Ölçekte yer alan maddeler, madde toplam korelasyonu ile ilişkisinin değerlendirilmesi amacıyla madde analizine tabi tutulmuş, ardından faktör analizleri ve güvenirlik için test tekrar test ve iç tutarlık analizleri, geçerlik için ise ölçüt bağımlı geçerlik analizi yapılmıştır.

Madde Analizi

Orijinal formu toplam 6 maddeden oluşan Bergen Facebook Kullanım Bozukluğu Ölçeğinin geçerlik-güvenirlik analizlerine geçmeden önce, ölçekte yer alan her bir madde ölçeğin toplam puanı ile olan korelasyonu açısından madde analizine tabi tutulmuştur. Analiz sonuçlarına göre, tüm maddelerin toplam puan ile olan ilişkilerinin [r= .640, p<0.01 (1. Madde)] ile [r=.720, p<0.01 (3. Madde)] (Tablo 3) arasında değiştiği görülmüştür. Tüm maddelerin toplam puan ile olan ilişkileri r=.20’nin üzerinde olduğundan ölçekteki hiçbir ifade çıkarılmadan faktör analizine geçilmiştir.

Tablo 3. Madde Toplam Korelasyonu

  FB1 FB2 FB3 FB4 FB5 FB6
FB Toplam .640* .695* .720* .657* .670* .688*

* p<.01

 

Faktör Analizi

Tablo 4’de Bergen Facebook Kullanım Bozukluğu Ölçeği’nin faktör analizi sonuçlarına yer verilmiştir. Madde toplam puan korelasyonu her bir ifade için .20’nin üstünde olduğundan Bergen Facebook Kullanım Bozukluğu Ölçeği’nin 6 maddesinin hepsi oblik döndürmeli temel bileşenler analizine tabi tutulmuştur (KMO=.786; Bartlett Testi(15)= 394,962; p<.001). Analiz sonucunda varyansın % 46,186’sını açıklayan, 6 maddeli ve öz değeri 1’in üzerinde olan tek faktörlü bir yapı elde edilmiştir. Orijinal formu 6 faktörden oluştuğu için faktör analizi yeniden 6 faktöre zorlamalı olarak yapılmıştır (KMO=.786; Bartlett Testi(15)= 394,962; p<.001). Analiz sonucunda varyansın % 100’ünü açıklayan 6 maddeli, ilk faktörde öz değeri 1’in üzerinde, kalan beş faktörde öz değeri 1’in altında 6 faktörlü bir yapı elde edilmiştir.

 

Tablo 4. Bergen Facebook Kullanım Bozukluğu Ölçeği Oblik Rotasyonlu Faktör Analizi Bulguları

Madde İfade F1 F2 F3 F4 F5 F6
Belirginlik: Özdeğer: 2,771; Açıklanan Varyans % 46,186
FB1 Zamanınızın büyük bir bölümünü Facebook’u düşünerek veya Facebook’u kullanmayı planlayarak geçirdiniz 1,000          
Tolerans: Özdeğer: 0,885; Açıklanan Varyans: % 14,758
FB2 Facebook’u giderek daha fazla kullanma arzusu duydunuz   1,000        
Duygu Durum Düzenleme: Özdeğer: 0,791; Açıklanan Varyans: % 13,182
FB3 Kişisel sorunlarınızı unutmak için Facebook’u kullandınız     1,000      
Nüks Etme: Özdeğer: 0,599; Açıklanan Varyans: % 9,976
FB4 Facebook kullanımınızı azaltmaya çalıştınız ancak başarılı olamadınız       1,000    
Yoksunluk: Özdeğer: 0,499; Açıklanan Varyans: % 8,312
FB5 Facebook’u kullanmanız engellendiğinde huzursuz veya tedirgin oldunuz         1,000  
Çatışma: Özdeğer: 0,455; Açıklanan Varyans: % 7,586
FB6 Facebook’u aşırı kullanmanızın iş-okul durumunuz üzerinde olumsuz etkisi oldu           1,000

 

Güvenirlik Analizleri

Test Tekrar Test Güvenirliği

Ölçeğin test tekrar test güvenirliğini incelemek için ölçek 34 katılımcıya üç hafta arayla tekrar uygulanmıştır. Toplam ölçeğin güvenirlik değeri r=.60 (p<0.01) olarak bulunmuştur. Alt ölçeklerin güvenirlik değerleri Belirginlik alt ölçeği için r=.62 (p<0.01), Tolerans alt ölçeği için r=.50 (p<0.01), Duygu Durum Düzenleme alt ölçeği için r=.42 (p<0,05), Nüks Etme alt ölçeği için r=,23 (p>0.01), Yoksunluk alt ölçeği için r=.41 (p<0.01),  Çatışma alt ölçeği için r=.72 (p<0,01) olarak bulunmuştur.

 

Tablo 5. Bergen Facebook Kullanım Bozukluğu Ölçeği ve Alt  Ölçeklerinin Test-Tekrar Test Korelasyonları, Ortalama ve Standart Sapmaları

Bergen Facebook Kullanım Bozukluğu Ölçeği Test Tekrar Test Güvenirliği İlk Test Tekrar Test
N=34 r P Ortalama ± ss Ortalama ± ss
Toplam Puan ,603** ,000 10,08 ± 4,63 9,76 ± 3,72
Belirginlik ,618** ,006 1,35 ± ,812 1,24 ± ,554
Tolerans ,504** ,002 1,76 ± 1,103 1,91 ± 1,215
Duygu Durum Düzenleme ,416* ,014 1,91 ± 1,026 1,85 ± ,892
Nüks Etme ,231 ,189 1,88 ± 1,365 1,50 ± ,961
Yoksunluk ,409* ,016 1,56 ± 1,078 1,74 ± ,963
Çatışma ,723** ,000 1,62 ± 1,231 1,53 ± 1,051

** p<0.01

* p<0,05

İç Tutarlılık

Toplam 6 maddeden oluşan formunun toplam iç tutarlılık katsayısı crα= .76 olarak hesaplanmıştır.

Bergen Facebook Kullanım Bozukluğu Ölçeğinin karşılaştırılacağı Akıllı Telefon Bağımlılığı Ölçeğinin aynı örneklemden elde edilen veriye uygulanan güvenirlik analizinde iç tutarlılık katsayısı daha önce crα=.90 bulunmuştu.

 

Ölçüt Bağımlı Geçerlik Analizi

Ölçeğin ölçüt bağımlı geçerliğinin sınanması amacıyla Bergen Facebook Kullanım Bozukluğu Ölçeği’nden alınan puanlar ile aynı örneklemde Akıllı Telefon (AT) Bağımlılığı Ölçeğinden alınan puanlar, Facebook Kullanım Değişkenleri puanları (Facebook Kontrol Etme Sıklığı, Facebook’ta Geçirilen Süre) ve Bağımlılık Öz Değerlendirme puanları (Facebook, Akıllı Telefon) arasındaki ilişki incelenmiştir.

Tablo 6. Bergen Facebook Kullanım Bozukluğu Ölçeği’nin Ölçüt Bağımlı Geçerlik Analizlerine İlişkin Pearson Korelasyon Katsayıları

  FB Kontrol Etme FB Geçen Süre FB Bağımlılığı

Öz Değerlendirme

ATB Toplam Puan
  r p r p r p r p
BFKBÖ TP ,421** ,000 ,428** ,000 ,578** ,000 ,387** ,000
Belirginlik ,392** ,000 ,469** ,000 ,523** ,000 ,136* ,019
Tolerans ,343** ,000 ,355** ,000 ,453** ,000 ,218** ,000
Duygu Durum Düzenleme ,390** ,000 ,265** ,000 ,426** ,000 ,291** ,000
Nüks Etme ,137* ,017 ,168** ,003 ,256** ,000 ,250** ,000
Yoksunluk ,281** ,000 ,289** ,000 ,419** ,000 ,288** ,000
Çatışma ,184** ,001 ,241** ,000 ,307** ,000 ,377** ,000

* P<0,05

** p<0,01

 

 

 

Tablo 7. Bergen Facebook Kullanım Bozukluğu Ölçeği’nden Alınan Puanların Düşük ve Yüksek Olmasına Göre Facebook Bağımlılığı Öz Bildirim Frekans Dağılımları ve Yüzdelikleri

  BFKBÖ Puanı <18 BFKBÖ Puanı ≥18
  n % n %
Değilim 205 73,5 2 9,5
Fikrim yok 25 9,0 1 4,8
Belki 44 15,8 12 57,1
Facebook bağımlısıyım 5 1,8 6 28,6
Toplam 279 100,0 21 100,0
         

TARTIŞMA ve SONUÇ

İnternet kullanımının artmasına bağlı olarak, sosyal medya araçlarının kullanımının arttığı da gözlemlenmiştir (9). Facebook, sosyal paylaşım siteleri içinde en yaygın olarak kullanılan sitelerden biri olarak, farklı yaş grupları tarafından, farklı amaçlar, farklı süreler ve sıklıkta kullanılmaktadır. Norveç’te Bergen Üniversitesinde Andreassen, Torsheim, Brunborg ve Pallesen (7) tarafından bir çeşit davranışsal bağımlılık olan Facebook bağımlılığını ölçen “Bergen Facebook Addiction Scale (BFAS)”- Bergen Facebook Kullanım Bozukluğu Ölçeği geliştirilmiştir. Bu çalışmada amaçlanan, BFAS’ı Türkçeye uyarlamak; geçerlik ve güvenirliğini sağlamak ve klinik ortamlarda Facebook bağımlılığı tanısı konulmasına yardımcı olabilmektir.

BERGEN FACEBOOK KULLANIM BOZUKLUĞU ÖLÇEĞİ’NİN GEÇERLİK VE GÜVENİRLİK ANALİZLERİNE İLİŞKİN TARTIŞMA

Orijinal formu toplam 6 maddeden oluşan Bergen Facebook Kullanım Bozukluğu Ölçeği’nde yer alan maddeler ölçeğin toplam puanı ile korelasyonu açısından madde analizine tabi tutulduğunda tüm maddelerin toplam puan ile olan ilişkilerinin [r= .640, p<0.01 (1. Madde)] ile [r=.720, p<0.01 (3. Madde)] arasında değiştiği görülmüştür. Madde toplam puan korelasyonu her bir ifade için r=.20’nin üstünde olduğundan Bergen Facebook Kullanım Bozukluğu Ölçeği’nin 6 maddesinin hepsi faktör analizine tabi tutulmuştur.

Analiz sonucunda 6 maddeli tek faktörlü bir yapı elde edilmiştir. Orijinali 6 faktörden oluştuğu için (Andreassen, 2012) faktör analizi yeniden 6 faktöre zorlamalı olarak yapılmıştır. Analiz sonucunda 6 maddeli, 6 faktörlü bir yapı elde edilmiştir. Orijinal formun “Belirginlik”, “Tolerans”, “Duygu Durum Düzenleme”, “Nüks Etme”, “Yoksunluk” ve “Çatışma” alt boyutlarının her birinden bir soru olacak şekilde Andreassen (1) tarafından belirlenen 6 maddelik form ifadelerinin her biri faktör analizi sonucunda farklı faktörlerde tam yük almışlardır. Bağımlılık literatünde 6 boyut birbirinden farklı boyutlardır ve DSM-V bağımlılık kriterleri olarak belirlenmişlerdir. Toplam 6 maddeden oluşan formunun toplam iç tutarlılığı için hesaplanan Cronbach Alpha .76 kabul edilebilir bir değer olarak bulunmuştur.

 

Bergen Facebook Kullanım Bozukluğu Ölçeği’nin üç hafta arayla yapılan test-tekrar test verilerine ilişkin analizlerde elde edilen Pearson korelasyon değerleri incelendiğinde, “Toplam Puan”, “Belirginlik”, “Tolerans”, “Duygu Durum Düzenleme”, “Yoksunluk” ve “Çatışma” boyutlarında birinci ölçüm ve ikinci ölçüm arasındaki ilişkinin kabul edilebilir düzeyde ve yüksek korelasyon değerleri gösterdiği (sırasıyla; .60, .62, .50, .42, .41, .72), bulunmuş, ancak “Nüks Etme” boyutunda birinci ve ikinci ölçüm arasındaki ilişki (r=.23) anlamlı bulunmamıştır. “Nüks Etme” boyutunda yer alan “Facebook kullanımınızı, başarıyla sonuçlanmayan, azaltma çabanız oldu” ifadesinden alınan ortalamalara bakıldığında ilk ölçümde alınan ortalamanın son ölçümde alınan ortalamadan görece yüksek olduğu gözlenmektedir. Nüks etme, kişinin bağımlısı olduğu davranıştan kurtulma çabasına rağmen, bu çabanın başarısızlıkla sonuçlanması ve kısa ya da uzun süreli bırakmalara rağmen kişinin aynı davranışa geri dönmesidir (8).  İki ölçüm arasında ortaya çıkan farkın, psikolojide kullanılan öz değerlendirme ölçeklerinin farkındalığı arttırdığı yönündeki varsayımlarla paralel olarak, son ölçüm için geçen üç haftalık süreçte ölçekte sorulan soruların bilişsel süreçleri harekete geçirmiş olabileceği ileri sürülebilir. Diğer yandan, ölçeğin aynı örneklemden toplanan uzun formundan elde edilen verilerle yapılan analizde bu boyutun iki ölçümü arasındaki korelasyon oldukça yüksek bulunmuştur. Ancak uzun formun faktör analizinde madde sayısı ikiye düşen Nüks Etme boyutunda çok fazla fark olmasa da daha fazla yük değeri alan “Facebook’u daha az sıklıkta kullanmaya karar verdiniz ama uygulayamadınız” ifadesi form için daha uygun görünmektedir. Ayrıca bu maddenin ifade ediliş biçimi bağımlılık literatünde, davranışın bırakılmasına karar verme ile uygulamaya dökme arasındaki çelişkiyi de gösterir nitelikte görünmektedir (21).

 

Ölçeğin ölçüt bağımlı geçerliğinin sınanması amacıyla Bergen Facebook Kullanım Bozukluğu Ölçeği’nden alınan “Toplam” puan ve “Belirginlik”, “Tolerans”, “Duygu Durum Düzenleme”, “Nüks Etme”, “Yoksunluk” ve “Çatışma” alt boyutlarından alınan puanlar ile aynı örneklemde Akıllı Telefon Bağımlılığı Ölçeğinden alınan puanlar arasındaki ilişki uzun formdaki bulgulara paralel olarak anlamlı bulunmuştur.

Ölçeğin ölçüt bağımlı geçerliğinin sınanması amacıyla Bergen Facebook Kullanım Bozukluğu Ölçeği’nden alınan “Toplam” puan ve “Belirginlik”, “Tolerans”, “Duygu Durum Düzenleme”, “Nüks Etme”, “Yoksunluk” ve “Çatışma” alt boyutlarından alınan puanlar ile aynı örneklemde Facebook Kullanım Değişkenlerinden alınan puanlar (Facebook hesabını kontrol etme sıklığı, Facebook’ta geçirilen süre) arasındaki ilişki uzun formdaki bulgulara paralel olarak anlamlı bulunmuştur. Facebook hesabını kontrol etme davranışının sık olması ve Facebook’ta geçirilen sürenin fazla olması, davranışsal bağımlılık açısından davranışın sıklığındaki artışa ve davranış için harcanan zamanın artmasına karşılık gelmektedir. Hesabın kontrol edilme sıklığındaki artış ve davranış için harcanan zaman, o davranışı kişinin hayatında daha belirgin hale getirir. Diğer yandan davranışın giderek artması davranıştan alınan hazzın sürdürülmesini sağlar. Davranışın kontrollü sürelerde sürdürülmesi giderek duyulan hazzı azaltacağından kişinin davranışa karşı tolerans geliştirmesi mümkündür. Hazzın sürdürülmesinin amaçlanması, davranışın sıklığının ve süresinin artmasıyla sonuçlanır. Facebook hesabını kontrol etme sıklığı ve Facebook’ta geçirilen sürenin duygu durum düzenlemeye katkısı olduğu açıktır. Kişiyi rahatsız eden duygu ve düşüncelerinden uzaklaşmasını sağlayabilecek hatta varoluşunu olduğundan farklı tanımlayabileceği bir ortam yaratabilen Facebook’u sık kontrol etme ve geçirilen sürenin fazla olması bağımlılığın gelişmesine katkı sağlar. Facebook’u kontrol etme sıklığı ve Facebook’ta geçirilen sürenin nüks etme ile ilişkisi ilk bakışta doğrudan bir ilişki gibi görünmez ancak bağımlı davranışın nüks etmesi sıklıkla davranışın yarattığı hazzın duygu durum düzenleyici işlevinden ileri gelmektedir. Kişi duygu durum düzenlemek için bağımlı olduğu davranışın alternatifini bulamadığında ya da sağlıklı bir alternatif üretemediğinde, bağımlılığın ortaya çıkmasında katkısı olabilecek kaçınmacı başa çıkma tarzı nüksü ortaya çıkaracak şekilde harekete geçecektir. Sherman (22) duygu dengesizliği yaşayan bireylerin Facebook bağımlısı ve düşkünü olmaya ve yoksunluk yaşamaya en yatkın bireyler olduklarını göstermiştir. Facebook bağımlılığı madde bağımlılığında olduğu gibi fizyolojik belirtilerle seyreden bir yoksunluk olmasa da kişinin en azından Facebook’u kontrol edemediğinde ortaya çıkan yoksunluğunun Facebook’un yarattığı sosyal çevre içinde bulunamama ve takip edememe ile ilgili olduğu söylenebilir. Diğer yandan Facebook’un hayatın her alanında varlık gösteriyor olması nedeniyle, özellikle de alışveriş, iletişim, etkinlikler, politika, haber, iş, müşteri, reklam takibi gibi alanlarda Facebook üzerinden yürütülen faaliyetlere bağlı olarak Facebook’a erişimin gerekliğinin yarattığı gerilimin yoksunluk olarak tarif edilmesi uygun olmayabilir. Dolayısıyla Facebook’un sık kontrol edilememesinin ya da uzun vakit harcanamamasının yarattığı yoksunluk gerçekçi gerekliliğin yarattığı bir gerilim olabilir. Facebook’u kontrol etme sıklığı ve geçirilen süredeki artışın kişinin işlevselliğini olumsuz yönde etkileyebilir. Kişinin aile, iş, okul ve diğer önceliklerinin ikinci plana atılması söz konusudur. Kişi bağımlı davranış ve diğer önemli öncelikleri arasında yaşadığı çatışmayı sonlandırabilmek için yine kaçınmacı bir başa çıkma ile önemli önceliklerin gerçekçi duygusal taleplerini görmezden gelerek Facebook’ta vakit geçirmeyi tercih edebilecektir. Tüm bunlar birlikte değerlendirildiğinde, bağımlılık kriterlerinin her birinin Facebook bağımlılığı için de birbiri ile iç içe geçmiş, birbirine etki eden döngüsel bir yapıda hareket ettiğini söylemek mümkündür.

Ölçeğin ölçüt bağımlı geçerliğinin sınanması amacıyla Bergen Facebook Kullanım Bozukluğu Ölçeği’nden alınan “Toplam” puan ve “Belirginlik”, “Tolerans”, “Duygu Durum Düzenleme”, “Nüks Etme”, “Yoksunluk” ve “Çatışma” alt boyutlarından alınan puanlar ile aynı örneklemde Facebook Bağımlılığı Öz Değerlendirme puanları arasındaki ilişki uzun formdaki bulgulara paralel olarak anlamlı bulunmuştur.

         BERGEN FACEBOOK KULLANIM BOZUKLUĞU ÖLÇEĞİNDEN ALINAN PUANLARA İLIŞKİN TARTIŞMA

Katılımcıların kendilerini Facebook bağımlısı olarak değerlendirip değerlendirmediklerine göre Bergen Facebook Kullanım Bozukluğu Ölçeğinden aldıkları puanlar arasındaki fark anlamlı bulunmuştur ancak daha önce de tartışıldığı gibi kendisini Facebook bağımlısı olarak değerlendiren 11 kişiden 5’inin Bergen Facebook Kullanım Bozukluğu Ölçeğinden orta altı puan (<18) puan aldıkları, ölçekten orta üstü puan (≥18) alan 21 kişiden 2’sinin ise kendilerini Facebook bağımlısı olarak görmedikleri bulunmuştur. Bu durum katılımcıların “kullanım bozuklukları”na karşı bir direnç göstermeleri veya farkındalıklarının düşüklüğü olarak açıklanabilir.

SONUÇ

Bergen Facebook Kullanım Bozukluğu Ölçeği (BFKBÖ) yetişkinlerde Facebook kullanım bozukluğunu değerlendirmek için klinik ortamda uygulanabilecek geçerli ve güvenilir bir ölçektir.

Ölçek her ne kadar geçerli ve güvenilir çıksa da 300 kişiden yalnızca 21 kişi kullanım bozukluğu tanı ölçütlerini karşılamıştır. Bu da sosyal medya kullanımının Facebook’tan başka paylaşım platformlarında da (Twitter, Instagram vb…) yoğunlaşmış olabileceğine işaret ediyor olabilir. İleride sosyal medya kullanımı ile ilgili yapılacak olan araştırmalarda Facebook kullanımı ile beraber Twitter ve Instagram gibi paylaşım sitelerinin de hesaba katılması önerilmektedir. Ayrıca sosyal medya kullanıcılarının bu sitelerde geçirdikleri sürenin uzunluğunun kullanım bozukluğuna sahip olmalarından mı yoksa haber alma, iletişim, alışveriş gibi işlemlerin de bu sitelerden yapılmasından dolayı mı olduğunun araştırılması faydalı olabilir. Ek olarak, bu araştırma yalnızca üniversite öğrencilerine yapıldığı için ileriki araştırmalarda yaş ve örneklem yelpazesi genişletilerek tekrar geçerlik ve güvenilirlik bakılabilir. Bu araştırmada elde edilmiş verilere dayanarak BFKBÖ’nün genç yetişkinlerde Facebook kullanım bozukluğunu saptamada ek yardım olarak güvenle kullanılabileceği söylenebilir. Özellikle sosyal medya bağımlılığı, internet bağımlılığı, bilgisayar bağımlılığı veya akıllı telefon bağımlılığı (kullanım bozukluğu) gibi şikâyetlerle kliniklere başvuranlara BFKBÖ’nün uygulanması ve ileride bu alanlarda yapılacak araştırmalarda bu ölçeğin kullanılması önerilmektedir.

KAYNAKÇA

  • Andreassen, C. S., Torsheim, T., Grunborg, G. S, and Pallesen, S. 2012, Development of a Facebook Addiction Scale. Psychological Reports, 110(2), 501–517.
  • Andreassen, C.S., Griffiths, M. D., Gjertsen, S. R., Sbakken, E. K., Kvam, S., & Pallesen, S., 2013, The relationships between behavioral addictions and the five-factor model of personality. Journal of Behavioral Addictions, 2(2), 90–99.
  • Grant, J.E., Potenza, M. N., Weinstein, A., and Gorelick, D.A., 2010, Introduction to            behavioral addictions. Am J Drug Alcohol Abuse, 36(5), 1–15.
  • Fisher, S., 1994, Identifying video game addiction in children and adolescents. Addictive Behaviors, 19, 545–553.
  • O’Reilly, M., 1996, Internet addiction: A new disorder enters the medical lexicon. Canadian Medical Association Journal, 154, 1882–1883.
  • Christenson, G. A., Faber, R. J., Dezwaan, M., Raymond, N. C., Specker, S. M., Ekern, M. D. et al., 1994, Compulsive buying. Descriptive characteristics and psychiatric comorbidity. Journal of Clinical Psychiatry, 55, 5–11.
  • Andreassen, C. S., Hetland, J. and Pallesen, S., 2010, The relationship between workaholism, basic needs satisfaction at work and personality. European Journal of Personality, 24, 3–17.
  • J.J., 2008, Issues for DSM-V: Internet addiction. Am J Psychiatry,165(3), 306–307
  • Raacke, J., and Bonds-Raacke, J., 2008, MySpace and Facebook: applying the uses and gratifications theory to exploring friend networking sites. CyberPsychology and Behavior, 11, 169–174.
  • Seferoğlu, S.S., and Yıldız, H., 2013, Dijital çağın çocukları: İlköğretim öğrencilerinin            Facebook kullanımları ve internet bağımlılıkları üzerine bir araştırma. İletişim ve Diplomasi / Çocuk ve Medya, 31–48.

11- Socialbakers , 2015, http://www.socialbakers.com/statistics/facebook/

  • Korkmaz, İ., 2012, Facebook ve mahremiyet: Görmek ve gözetle(n)mek. Yalova Sosyal Bilimler Dergisi, 5, 107-122.
  • Hazar, M., 2011, Sosyal medya bağımlılığı- bir alan çalışması. İletişim: Kuram ve Araştırma Dergisi, 32, 151-177.
  • Griffiths, M. D., Kuss, D. J., & Demetrovics, Z. (2014). Behavioral Addictions. Criteria, Evidence, and Treatment.119–141.
  • Çam, E. & İşbulan, O., 2012. A new addiction for teacher candidates: Social networks. The Turkish Online Journal of Education Technology, 11(3), 14–19.
  • Uysal, R., Satici, S. A. & Akin, A., 2014. Mediating effect of Facebook addiction on the relationship between subjective vitality and subjective happiness. Psychological Reports: Mental & Physical Health, 113, 948–953.
  • Tosun, L. P., 2012. Motives for Facebook use and expressing “true self” on the Internet. Computers in Human Behavior, 28, 1510–1517.
  • Lortie, C.L., & Guitton, M.J., 2013. Internet addiction assessment tools: dimensional structure and methodological status. Epub,108(7), 1207-16.
  • Ryan, T., Chester, A., Reece, J., & Xenos, S., 2014. The uses and abuses of Facebook: A review of Facebook addiction. Journal of behavioral addictions, 3(3), 133-148.
  • Noyan, C.O., Darçın, A.E., Nurmedov, S., Yılmaz, O., and Dilbaz, N., 2015, Validity and reliability of the Turkish version of the Smartphone Addiction Scale-Short Version          among university students. Anatolian Journal of Psychiatry, 16(0), 73-81.
  • Young, K. S., 1999, Internet addiction: evaluation and treatment. Student British Medical Journal, 7, 351-352.
  • Sherman, E., 2011, Facebook addiction: Factors influencing an individual’s addiction. Honors Thesis Program in the College of Management. Paper 5.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

BERGEN FACEBOOK KULLANIM BOZUKLUĞU ÖLÇEĞİ (BFKBÖ)

 Aşağıda Facebook kullanımı ile ilgili çeşitli duygu ve düşünceleri içeren ifadeler verilmektedir. Lütfen her ifadenin size ne kadar uyduğunu değerlendirerek en uygun seçeneği yuvarlak içine alınız.
 Geçen bir yıl süresince ne sıklıkta… Çok nadiren Nadiren Ara sıra Sıklıkla Oldukça sık
1 Zamanınızın büyük bir bölümünü Facebook’u düşünerek veya Facebook’u kullanmayı planlayarak geçirdiniz 1 2 3 4 5
2 Facebook’u giderek daha fazla kullanma arzusu duydunuz 1 2 3 4 5
3 Kişisel sorunlarınızı unutmak için Facebook’u kullandınız 1 2 3 4 5
4 Facebook kullanımınızı azaltmaya çalıştınız ancak başarılı olamadınız 1 2 3 4 5
5 Facebook’u kullanmanız engellendiğinde huzursuz veya tedirgin oldunuz 1 2 3 4 5
6 Facebook’u aşırı kullanmanızın iş-okul durumunuz üzerinde olumsuz etkisi oldu 1 2 3 4 5

Add Comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Telefon: 0536-950-65-35
Kadıköy/İstanbul
Şemsettin Günaltay Caddesi. No: 89/17 Yıllar Apt. Suadiye